Als je het afwijst, dan word je gegijzeld
Reactie op “Digitale Arabieren: Arabieren en moslims in Westerse films” van Frank Bosman.
Ook ik heb de documentaire Reel Bad Arabs van dr. Jack Shaheen gezien. Het is een goed gedocumenteerde analyse van moslims en Arabieren in speelfilms uit Hollywood, maar ik vind hem minder wél overwogen in zijn conclusies.
Want je kunt geen moreel appèl doen op Hollywood…
En dat is precies wat Shaheen lijkt te doen. Vanuit de constatering dat moslims regelmatig als subhumans worden neergezet, stelt hij dat het moreel onaanvaardbaar is om mensen te demoniseren. Hollywood zou Arabieren menselijker moeten filmen met als goed gevolg dat het stereotype beeld van moslims langzamerhand afneemt. Verwart Shaheen hier niet een meer algemeen op te vatten stereotypering met zorgelijke islamofobie? Narratieve film, voornamelijk de klassieke Hollywood film die zeker ook Shaheen analyseert, is gebouwd op stereotype beelden. Zoals de typische Ierse politieagent die zijn rondje maakt, de zwarte slaaf, de Joodse huisbaas en de grappende serveerster. Islamofobie te weer stellen is niet een kwestie van stereotypen willen negeren.
… en toch kan je wel degelijk iets tegen stereotypering doen.
En dat is je kijkers confronteren door het nog eens lekker dik aan te zetten. Hollywood (wie en wat je daaraan ook toeschrijft) is daarin niet aan zet. Hoewel hierbij de nieuwe trend in filmland genoemd moet worden die de onoplosbaarheid van tegenstellingen verfilmd (zoals in Kingdom of Heaven, Munich en Syriana, alledrie uit 2005). Niet Hollywood, maar moslims zijn zelf aan zet. Dat dachten ook enkele Arab American Stand Up Comedians. Ahmed Ahmed: “We can’t define who we are on a serious note, because nobody will listen. So the only way to do it is to be funny about it.” Een collega van deze Ahmed Ahmed (die ook even in de documentaire van Shaheen aan het woord is), is Tissa Hami. Zij besloot destijds na de aanslagen van 9-11 vrijwel meteen dat ze haar baan moest opzeggen om zich geheel toe te leggen op Stand Up Comedian shows.
Zoals Obama vorig jaar in Cario zei dat “to fight against negative stereotypes of Islam wherever they appear” een verantwoordelijkheid van hem als president is. Zo is het een verantwoordelijkheid van een ieder ander. Daarin is weinig scherper confronterend dan een goede grap, die wijst op wat je te lang nog serieus hebt gedacht. Tissa Hami maakt op haar website http://www.tissahami.com/ duidelijk dat mensen die haar shows afkeuren, worden gegijzeld. Is film – net als cabaret – niet hét medium bij uitstek dat kijker er op wil wijzen om het leven niet altijd te serieus te nemen?
Joël Friso
Beste Joël,
Bedankt voor je reactie. Natuurlijk: stereotyperingen zijn sociaal-maatschappelijk noodzakelijk om snel, safe en simpel om je te oriënteren. Als wij mensen niet voortdurend alles en iedereen automatisch in hokjes zouden indelen, zouden we soicaal niet kunnen funtioneren. Het probleem ontstaat als je je niet bewust bent van dit proces.
Ten tweede zijn films uiteraard ook een spiegel van de maatschappelijke mores (en stereotypes) van de tijd waarin ze gemaakt zijn. Dat is ook nuttig en leuk om te bestuderen.
Ik werd echter – dit alles in overweging nemend – getroffen door een citaat uit Shaheen waarin hij zegt (ik parafraseer) dat het enige beeld van de molsim/arabier die de Westerse tieners en jongvolwassenen krijgt voorgeschoteld, een gewelddadig en facistisch beeld is. En daarin heeft hij gelijk, en valt Hollywood dus wel iets te verwijten.