Conformisme is zo oud als de wereld. Iedereen wil bijzonder zijn en uitsteken boven het spreekwoordelijke maaiveld. Omdat het weinig mensen gegeven is om uit zichzelf boven dat maaiveld uit te steken, moet de meerderheid van de wereldbevolking het doen met ‘afgetapte bijzonderheid’. Dit betekent: zoveel mogelijk gaan lijken op je held, hem of haar in alles na doen, ook in het verwerpen van massa, burgerlijkheid en conformisme. Helaas betekent dat feitelijk dat je precies het tegenovergestelde doet. Je confirmeert je juist aan de dominante houding binnen een bepaalde sociale groep.

‘Goths’

In de SouthPark-episode Raisins (10-12-03) komt Stan terecht bij de ‘Goths’, een groepje kinderen uit de ‘Gothic’-scene. Stan ziet het leven niet meer zitten omdat zijn vriendin Wendy het uit gemaakt heeft. De Goths zijn stereotype uit de gelijknamige subcultuur: zwart haar en kleren, doodshoofden, kraaien, sigaretten, koffie, en duistere gedichten over het eindeloze lijden dat het menselijk bestaan is. Hoewel de Goths alle moeite doen om hun anderszijn te accentueren, zijn ze feitelijk net zo conformistisch als de rest van het dorp. Als Stan zich wil aansluiten, zegt de oudste Goth: “Als je bij de non-conformisten wil horen, moet je precies doen wat wij doen, je precies kleden zoals wij doen en naar dezelfde muziek luisteren als wij doen.”

‘Nothing matters’

De makers van SouthPark maken dan ook grif gebruik van de dubbele standaard van de Goths om commentaar te geven op andere groepen en individuen die zich omhullen met een artistiek, individualistisch aura. In de kamer van de vrouwelijke Goth hangen verschillende posters. De meest linker laat een raaf zien met een gitaar en de tekst ‘Nothing matters, tour 2003′. Het is een beetje zoeken, maar met wat combineren kom je uit bij de heavy metal band Metallica. De titel verwijst naar hun bekendste hit Nothing else matters.

‘Blauhaus’

In het midden zie je een poster met een groen skelet en de tekst ‘Skippy Puppy’. Dat is een verwijzing naar de ‘industrial heavy metal band’ Skinny Puppy. En helemaal rechts zie je een iconische afbeelding van het expressionistische experiment Bauhaus (onder andere Kandinksy) onder de naam ‘blauhaus’. Allemaal voorbeelden van met de lippen beleden nonconformisten. En oorspronkelijk waren de meesters van Bauhaus en de artiesten van Skinny Puppy en Mettalica ook inderdaad vernieuwde krachten in cultureel Europa en Amerika. Maar al snel sloegen de fans toe, en werd hun tegendraads werk opgeslokt door hun eigen burgerlijkheid.

Tray Parker en Matt Stone beschuldigen Hirsch, Skinny Puppy en Bauhaus van dezelfde dubbele standaard als die de Goths hanteren: je moet je verzetten tegen de massa, je moet een individu zijn, maar tegelijkertijd moet je eigenlijk een exact kopie van mij worden. Monty Python heeft gelijk: “wij zijn individuen”.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Zie: www.goedgezelschap.eu.

De notie van een voorhistorische man die centraal staat in het creatieproces beperkt zich nochtans niet tot de Judeo-Christelijke traditie. Zo vinden we in de Rig-Veda (de oudste van de hindoe-geschriften) Purusha, een oeroude reus wiens lichaam gebruikt werd door de goden om de kosmos te creëren. Purusha was voor de hindoes ook de personificatie van de goddelijke kracht die ten grondslag lag aan de schepping en zich buiten elk begrip van tijd en ruimte bevond. De Purusha van de Rig-Veda vertoont veel overeenkomsten met de Noorse Ymir, eveneens een reus die aan het begin van de ontstaansgeschiedenis stond. Ymir werd door Odin en consorten in stukken gehakt om hemel en aarde te vormen.

Ook het idee dat de mens gevormd is uit de aarde vindt vele parallellen in andere godsdienstige tradities. Niet alleen veel Griekse mythen staan er bol van, tevens in Peru, de Caraïben, Noord-Amerika, China en Egypte is dit geloof wijdverspreid.

In de Bijbel is de naam van Adam op de eerste plaats een Hebreeuwse woordspeling: de mens (adam) wordt gecreëerd uit de grond (adamah). Op dezelfde manier is het Latijnse woord voor mens, homo, gerelateerd aan humus, grond of aarde. Adam betekent dan ook niet man, zoals vele eeuwen aan patriarchale exegese ons wil doen geloven, maar simpelweg mens of mensheid, een onzijdig begrip dus. Adam is daarom niet ‘de man’ maar ‘de mens’, een symbool van de totale mensheid, net als Jezus.

Toch is het te voorbarig om hieruit af te leiden dat de eerste mens tweeslachtig was, omdat na de creatie van Eva een duidelijke man-vrouw scheiding ontstaat en het gebruik van de benaming Adam beperkt blijft tot het mannelijke personage. Het kan goed zijn dat de tegenstellingen en ongerijmdheden die dit deel van Genesis (stammend uit de 9^e eeuw vgt) kleuren een reflectie zijn van de moeilijkheden waar een patriarchale samenleving mee te maken krijgt als het de cruciale rol van de vrouw in het voortplantingsproces met de heersende sociale normen probeert te verzoenen. We blijven echter in de voorhistorische Adam een soort ideaalbeeld zien van een ongedifferentieerde mensheid, zonder verschillen of onderscheid.

Een ideaalbeeld dat drie millennia na dato nog niets aan kracht heeft ingeboet.

Philippe Dauphin

Mithras, de god van de onoverwinnelijke zon

Op 25 december vieren we traditioneel de geboorte van Jezus, maar in werkelijkheid weten we niet exact wanneer deze geboorte plaatsgevonden moet hebben. In de evangeliën wordt in ieder geval met geen woord gerept over de datum en zelfs het jaartal dat Mattheüs ons geeft is problematisch. Zo is over de origine van het kerstfeest maar weinig bekend.

25 december heeft een lange traditie als viering van de zonnewende door verschillende oude volkeren; het zou al in Mesopotamië op de kalender hebben gestaan. In het Romeinse Keizerrijk gold 25 december als de Dies Natalis Solis Invicti, de “geboortedag van de onoverwinnelijke zon”. Volgens de toenmalige Juliaanse kalender was 25 december namelijk de dag waarop de zon op het laagste punt stond en de dag het kortste was. Hierna werden de dagen weer langer en kon dus verondersteld worden dat de zon “geboren” (of misschien beter wedergeboren) was. Volgens onze huidige Gregoriaanse tijdrekening vindt de winterwende plaats op 21 of 22 december.

Kerstmis betekend simpelweg “Mis van Christus” (Kerstenen is Oudnederlands voor “tot Christus maken”) en is afgeleid van het Latijn ipse missa est (“gaat, het offer is voltrokken”), de uitlating waarmee in de Katholieke Kerk de Mis afgesloten wordt.
Waarschijnlijk werd pas in 354 of 355 gt (gewone tijdrekening) door Paus Liberius beslist dat de geboorte van Jezus voortaan op 25 december gevierd moest worden, in navolging van de cultus van de god Mithras, een van de belangrijkste rivaliserende godsdiensten van het christendom in die tijd. Mithras was de Perzische god van de zon, de waarheid, de oorlog en van vriendschap en verbonden en speelde een belangrijke rol in het Zoroastrisme. Hij zou tienduizend ogen en oren hebben en rondrijden in een wagen getrokken door witte paarden.

Onder de Romeinse keizers en de legioenen werd Mithras enorm populair en nam hij de rol aan van heilbrenger en verlosser. Ondanks het feit dat keizer Aurelianus de cultus van de Sol Invictus tot religie van het Rijk maakte in 274 zou het de concurrentiestrijd met het christendom toch uiteindelijk verliezen. Reden hiervoor was dat de godsdienst uitsluitend toegankelijk was voor mannen en vooral een zaak was van de hogere klassen. Ook was de cultus nauw verbonden met de verering van de keizer en was het dus vooral een politiek middel.

Voor vroege Christenen was het nieuwe feest geen probleem, Jezus werd immers vaak geïdentificeerd met de zon en, in de ogen van de kerkvader Johannes Chrysostomus, wie anders dan de Messias was meer onoverwonnen dan de zon? Het is dan ook niet de datum die gevierd wordt met Kerst, maar het feit dat de geboorte van de bevrijder van de zonden plaatsvond. Of hij ook een voorstander was van commercialisatie en de verheerlijking van een dikke bebaarde man die zich door schoorstenen wringt blijft de vraag….

Philippe Dauphin

Dat de verkiezingen vooral over de economie gaan, is op dit moment in het voordeel van Mark Rutte. Zijn VVD is leider in de peilingen. Als het gaat over de kosten van de immigratie van moslims, het stokpaardje van Geert Wilders, brengt Rutte een duidelijke scheiding aan tussen twee zaken. Aan tafel bij Knevel en Van den Brink zei hij op 18 mei: “Je kunt de economie niet gezond maken als je niet de immigratie een halt toeroept. Het verschil met Wilders is dat hij altijd met geloof bezig is, mij gaat het om het gedrag van mensen.” De nadruk op de economie, die overigens lang niet alleen door de VVD wordt gelegd, zorgt ervoor dat andere onderwerpen minder aandacht krijgen, zoals het veranderde religieuze landschap in Nederland. Dat is opmerkelijk, omdat er veel zaken spelen in het maatschappelijke debat die aan religie verwant zijn. Niet alleen als het gaat over integratie, maar ook in discussies over bijzonder onderwijs, abortus en euthanasie, de acceptatieplicht van religieuze scholen, ‘weigerambtenaren’, de bouw van moskeeën met of zonder minaretten en een mogelijk boerkaverbod.

Dit zijn voorbeelden van de invloed van ‘georganiseerde’ religie in de samenleving. Uit de WRR-verkenning ‘Religie in het publieke domein’ uit 2006 blijkt dat religie bezig is met een ‘terugkeer’ in het publieke domein, hoewel in andere vormen dan vroeger. De ontkerkelijking stopt niet, maar veel mensen keren zich tot een geïndividualiseerde vorm van spiritualiteit. Het geplande vervolg van de WRR-verkenning in de vorm van een advies aan de regering is van de agenda geschrapt, onder meer om de gevoeligheid van het onderwerp. Het rapport had een goede aanzet kunnen zijn tot een vernieuwde inhoudelijke discussie over de pluralistische Nederlandse samenleving.

De diversiteit van het religieuze landschap in Nederland vertaalt zich ook in de programma’s van de politieke partijen. De partijen lopen sterk uiteen in hun visie op de verhouding tussen religie en samenleving. Toch blijft de precieze visie op die verhouding vaak vaag. Opvallend is het taalgebruik waarmee de partijen hun standpunten verwoorden. CDA, PvdA, SP en D66 mijden de woorden islam en moslim in hun verkiezingsprogramma’s. VVD, PVV en SGP kiezen voor daadkrachtige taal als het om de islam gaat. Bij de SGP is het terug te vinden onder het kopje ‘versus islam’, een paar alinea’s na de paragraaf ‘vóór een christelijk Nederland’. GroenLinks en ChristenUnie leggen de nadruk op de toegevoegde waarde van religieuze groepen aan de samenleving, waarbij GroenLinks de nadruk legt op de ‘meiden met hoofddoek’ en de positie van de vrouw binnen de islam. De Partij voor de Dieren pleit naast een verbod op onverdoofd ritueel (lees: halal) slachten van dieren voor het afschaffen van de (religieus) vastgelegde rustdag. Kieskompas en Stemwijzer, de digitale wegwijzers voor zwevende kiezer, besteden ook aandacht aan levensbeschouwelijke kwesties. Kieskompas beperkt zich tot een vraag over euthanasie en het recht van religieuze scholen om homoseksuele leraren te weigeren. Stemwijzer besteedt vijf van de dertig vragen aan religieuze vraagstukken. Naast vragen over zondagsopening en zelfdoding vraagt Stemwijzer de mening van de kiezer over islamitische scholen, de bouw van nieuwe moskeeën en het dragen van hoofddoekjes door ambtenaren.

Het enige politieke debat waarin de rol van religie in de samenleving breed ter sprake kwam, was het debat van het Nederlands Dagblad, op 25 mei in Amersfoort. Het debat tussen de leiders van de drie christelijke partijen – CDA, ChristenUnie en SGP – leverde een interessant schouwspel op. Opvallend waren de pogingen van de kakelverse SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij om de lastige spagaat van de partij te verantwoorden. Enerzijds wil de partij een verruiming van de vrijheid van godsdienst, zodat de partij haar vrouwenbeleid kan volhouden. Aan de andere kant wil Van der Staaij de vrijheid van godsdienst inperken als het om de islam gaat. Hij is tegen de bouw van hoge minaretten en de gebedsoproepen die daarvan af te horen zijn. Van der Staaij: “Is het raar dat je als lid van een christelijke partij hartzeer erbij hebt als je ziet dat kerken verdwijnen en moskeeën verrijzen?”

De drie christenbroeders deelden hun hartzeer over het verdwijnen van de kerken. Maar de stelligheid van Van der Staaij over zijn tegenzin tegen minaretten deelden Rouvoet en Balkenende niet. De harde lijn van de SGP heeft wellicht te maken met kiezers die de partij dreigt te verliezen aan Wilders’ PVV. Bij de Europese Verkiezingen van vorig jaar haalde de PVV een verrassende zege in het orthodox-christelijke Urk. Het was reden voor Van der Staaij om op 22 mei gehuld in Urker klederdracht het vissersdorpje te bezoeken. Uit het verslag dat het Reformatorisch Dagblad van dit verkiezingsuitje maakte, blijkt dat Van der Staaij de Urkers oproept niet op de PVV te stemmen. Hij verzekert dat ook de SGP tegen de komst van kansloze en economische vluchtelingen is. Het verschil met de PVV is dat die partij ook voor zondagsopening is. Bovendien zorgde een motie van de PVV ervoor dat militairen voortaan in uniform mogen deelnemen aan de Gay Pride.

Het beroep op godsdienst is de SGP toevertrouwd, maar binnen partijen als de CDA en zelfs ChristenUnie ligt de aanspraak op geloof minder voor de hand. Dat vindt ook Henk van Rhee, oud-campagneleider van de ChristenUnie. Hij pleitte op een partijbijeenkomst van de ChristenUnie op 21 mei voor meer aandacht voor de godsdienstvrijheid binnen de campagne van de partij, onder andere door een coalitie met D66 uit te sluiten. Tweede Kamerlid Joël Voordewind zag daar weinig in, omdat het de partij ‘buiten de politieke realiteit’ zou stellen, zo tekende het Nederlands Dagblad op. André Rouvoet liet eerder bij het EO-programma Moraalridders weten dat de acceptatieplicht van religieuze scholen een breekpunt is voor hem om toe te treden tot een kabinet.

De Nederlandse maatschappij heeft een andere houding gekregen ten opzichte van religie. Dat is een proces dat al sinds de ontzuiling speelt, maar een partij als de SGP ziet de laatste jaren de secularisatie van de samenleving de kerk binnensluipen. De partij zelf noemt dat het gevolg van ‘doorgeslagen gelijkheidsdenken’. Daarmee doelt de SGP op de drang van de overheid om iedereen gelijk te stellen aan elkaar, ten koste van het recht van alle mensen er een afwijkende mening op na te houden. Het vrouwenstandpunt van de SGP botst met de gelijkheid die in artikel 1 van de grondwet ‘gepredikt’ wordt. Het standpunt van bijvoorbeeld Mark Rutte botst op zijn beurt met dat van de SGP. Rutte zei op 23 mei bij Buitenhof nog dat hij geen concessies wilde doen aan de Verlichtingsidealen. De SGP krijgt in haar strijd tegen dit ‘doorgeslagen gelijkheidsdenken’ hulp van de ChristenUnie. Die partij sprak bij monde van André Rouvoet haar afkeur uit over de steun van Job Cohen voor het schrappen van de ‘enkele feit constructie’ uit de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Deze constructie houdt in dat christelijke scholen het recht hebben een docent te ontslaan om het enkele feit dat hij of zij homoseksueel is. Volgens Rouvoet gaat het schrappen van de enkele feitconstructie te ver, en komt de vrijheid van godsdienst in het gedrang. Het is een punt waarop de christelijke partijen lijnrecht tegenover partijen als D66 en GroenLinks staan.

Het is een interessante vraag of de wettelijke aanpassingen werkelijk een inperking van de vrijheid van godsdienst zijn, of een schending van de scheiding tussen kerk en staat. Of is het juist de vrijheid van vrouwen binnen de SGP en homoseksuele leraren die beschermd moet worden, ook als dat te koste gaat van de vrijheid van anderen om er een afwijkende mening op na te houden. Is de vrijheid van godsdienst een vrijbrief voor discriminatie? Of is de doorgeslagen gelijkheid van alle mensen een inperking van de vrijheid van godsdienst? Het zijn vragen die een antwoord nodig hebben, of op zijn minst een brede politieke overweging. Juist in deze tijd van maatschappelijke en religieuze veranderingen.

Femke Halsema prees in het ‘premiersdebat’ op RTL 4 de twijfelachtige creativiteit van Geert Wilders om zelfs in een discussie over de economie constant de islam ter sprake te brengen. Het is tekenend voor de manier waarop religie ter sprake komt in de debatten. De enige partijen die stelselmatig religie ter sprake brengen zijn de PVV en, met minder volume, de SGP. De SGP komt daarbij vooral op voor het orthodoxe christendom, de PVV bestrijdt de islam. Onder het bestrijden van de islam valt ook het bestrijden van de verdedigers van de religie, zoals PvdA-lijsttrekker Job Cohen. De consequentie is dat wanneer religie ter sprake komt, elke vorm van nuance verdwijnt. Dit werkt niet alleen verlammend op de politieke debatten, maar bepaalt ook de wijze waarop in de maatschappij naar religie wordt gekeken.

Buiten de partijleiders van de christelijke partijen en Geert Wilders zijn er weinig lijsttrekkers die zich duidelijk uitlaten over hun standpunten omtrent religie in het publieke domein en hun plannen voor het vernieuwde religieuze landschap in Nederland. De discussie tussen André Rouvoet en Femke Halsema bij Knevel en Van den Brink over onder andere de acceptatieplicht was een stap in de goede richting, maar erg breed komt het onderwerp nog niet aan bod. Dit ligt niet aan het gebrek aan standpunten, maar grotendeels door de nadruk op de economie in de debatten en de media. Het is jammer dat op die manier veel levensbeschouwelijke en morele discussies buiten beschouwing blijven in de campagnes. Juist het liberale en vrijzinnige levensbeschouwelijke geluid van partijen als GroenLinks, PvdA en D66 zou meer gehoord mogen worden in de debatten. Maar ook de wens van sommige aanhangers van de scheiding tussen kerk en staat om die scheiding door te voeren naar een scheiding tussen geloof en samenleving. Kortom, een brede maatschappelijke discussie. Zodat geloven – of niet-geloven – niet alleen overgelaten wordt aan betweters en moraalridders.

Ierland

De Ierse wet tegen godslastering lijkt geen lang leven beschoren. De Ierse minister van Justitie Dermot Ahern heeft aangekondigd dat er een referendum komt over het al of niet afschaffen van de wet, waarschijnlijk volgend jaar. Dat is snel, voor een wet die pas sinds januari van dit jaar in werking is. In juli 2009 besloot de Ierse regering de bestaande godslasteringwetten aan te passen aan de multiculturele samenleving. De vorige wetgeving bood alleen bescherming aan christenen. De wet werd verbreed en aangescherpt. Mogelijke boetes lopen op tot 25 duizend euro. Voorstanders van de wetten wijzen erop dat de hele grondwet van Ierland gefundeerd is op de morele en ethische normen van het katholicisme. De grondwet is daarmee een religieuze grondwet. Met het verwijderen van de godsdienstige moraliteit, verliest de wet haar fundering, is de gedachte.

Liberalen en atheïsten reageerden furieus op de nieuwe wet. De atheïstische actiegroep Atheist Ireland gooide olie op het vuur door 25 blasfemische teksten op haar website te plaatsen. Ze benadrukken dat de wet op godslastering de vrijheid van meningsuiting beperkt. Die vrijheid wordt te sterk bepaald door de uitzonderingen daarop: naast blasfemie ook opruiing en onfatsoenlijk gedrag. Tot op de dag van vandaag is Atheist Ireland niet beboet voor overtreding van de wet. De kans is groot dat de godslasteringwetten in de loop van volgend jaar voorgoed van tafel geveegd worden.

Indonesië

Aan de andere kant van de aardbol, in Indonesië, speelt een soortgelijke discussie. Hoewel de kritiek op de godslasteringwetten daar vooral van liberale moslims en christenen komt. Dat komt ook omdat atheïsten officieel niet bestaan in Indonesië. Burgers van het grootste moslimland ter wereld zijn verplicht hun religie aan te tonen op hun ID-kaart. Dat wil zeggen dat ze mogen kiezen tussen islam, katholicisme, protestantisme, hindoeïsme, boeddhisme en confucianisme. Wie niet één van die zes religies aanhangt, krijgt het stempel moslim. De islam is met 85% veruit de grootste religie.

Deze wetgeving – en het bijbehorende verbod op blasfemie – stamt uit de tijd van president Soeharto, waarin het communisme fel bestreden werd. Omdat veel communisten atheïstisch waren, verplichtte Soeharto alle burgers één van de vijf door de staat goedgekeurde religies aan te hangen. In 2000 voegde president Wahid confucianisme aan het menu toe. De voorstanders van herziening van de wetten hebben zich verenigd in de National Alliance of Freedom of Religion and Faith. Het constitutionele hof buigt zich op dit moment over de vraag of de wetten aangepast moeten worden. De wetten beschermen voornamelijk orthodoxie, en zijn daarmee volgens criticasters een mechanisme om ketters aan te wijzen, als een inquisitie.

Nederland

Hoewel de situatie in beide landen duidelijk verschilt, is er een belangrijke overeenkomst. Die overeenkomst keert terug in andere landen, waar vergelijkbare discussies spelen. De vrijheid van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting vloeken met het verbod op godslastering. De wetten die godslastering verbieden schieten daarmee hun doel voorbij. Ze sluiten mensen uit, verketteren, en belemmeren de vrijheid. Om het gecompliceerder te maken staat ook in Nederland weer een nieuwe discussie over godslastering op stapel. D66, SP en VVD hebben een wetsvoorstel gedaan om het verbod op godslastering te schrappen. De vaste commissie voor Justitie buigt zich daar op dit moment over. Hoe de discussie zal verlopen is de vraag, maar dat artikel 147 en 147a uit het Wetboek van Strafrecht worden geschrapt lijkt een kwestie van tijd.

De tegenstanders van het afschaffen van de godslasteringwetten reageren vaak krampachtig, alsof het afschaffen van deze wetten de vrijheid van godsdienst inperkt. Juist niet. Het is kleinzerig en bekrompen: gelovigen moeten tegen een stootje kunnen. Door hun krampachtige houding verliezen ze het contact met de buitenwereld. Ze zijn bang voor indringers. Daarom proberen ze krampachtig alle kiertjes van hun heilige huisjes dicht te stoppen. Maar ze vergeten één ding: als religie geen frisse lucht meer binnen krijgt, dan wordt het muf. Dan gaat het stinken.

Reactie op “Digitale Arabieren: Arabieren en moslims in Westerse films” van Frank Bosman.

Ook ik heb de documentaire Reel Bad Arabs van dr. Jack Shaheen gezien. Het is een goed gedocumenteerde analyse van moslims en Arabieren in speelfilms uit Hollywood, maar ik vind hem minder wél overwogen in zijn conclusies.

Want je kunt geen moreel appèl doen op Hollywood…

En dat is precies wat Shaheen lijkt te doen. Vanuit de constatering dat moslims regelmatig als subhumans worden neergezet, stelt hij dat het moreel onaanvaardbaar is om mensen te demoniseren. Hollywood zou Arabieren menselijker moeten filmen met als goed gevolg dat het stereotype beeld van moslims langzamerhand afneemt. Verwart Shaheen hier niet een meer algemeen op te vatten stereotypering met zorgelijke islamofobie? Narratieve film, voornamelijk de klassieke Hollywood film die zeker ook Shaheen analyseert, is gebouwd op stereotype beelden. Zoals de typische Ierse politieagent die zijn rondje maakt, de zwarte slaaf, de Joodse huisbaas en de grappende serveerster. Islamofobie te weer stellen is niet een kwestie van stereotypen willen negeren.

… en toch kan je wel degelijk iets tegen stereotypering doen.

En dat is je kijkers confronteren door het nog eens lekker dik aan te zetten. Hollywood (wie en wat je daaraan ook toeschrijft) is daarin niet aan zet. Hoewel hierbij de nieuwe trend in filmland genoemd moet worden die de onoplosbaarheid van tegenstellingen verfilmd (zoals in Kingdom of Heaven, Munich en Syriana, alledrie uit 2005). Niet Hollywood, maar moslims zijn zelf aan zet. Dat dachten ook enkele Arab American Stand Up Comedians. Ahmed Ahmed: “We can’t define who we are on a serious note, because nobody will listen. So the only way to do it is to be funny about it.” Een collega van deze Ahmed Ahmed (die ook even in de documentaire van Shaheen aan het woord is), is Tissa Hami. Zij besloot destijds na de aanslagen van 9-11 vrijwel meteen dat ze haar baan moest opzeggen om zich geheel toe te leggen op Stand Up Comedian shows.

Zoals Obama vorig jaar in Cario zei dat “to fight against negative stereotypes of Islam wherever they appear” een verantwoordelijkheid van hem als president is. Zo is het een verantwoordelijkheid van een ieder ander. Daarin is weinig scherper confronterend dan een goede grap, die wijst op wat je te lang nog serieus hebt gedacht. Tissa Hami maakt op haar website http://www.tissahami.com/ duidelijk dat mensen die haar shows afkeuren, worden gegijzeld. Is film – net als cabaret – niet hét medium bij uitstek dat kijker er op wil wijzen om het leven niet altijd te serieus te nemen?

Joël Friso

Andere onderwerpen
Artikelen die niet op dit onderwerp aansluiten, maar wel vallen onder de categorie ‘media, religie en cultuur’zijn ook van harte welkom.

Contact
theozijderveld [at] gmail [punt] com