Media, Religie en Cultuur

In de korte film Fitna, die Geert Wilders in maart 2008 via Liveleak op het internet zette, gebruikt hij een aantal dominante media stereotypes over Islam en Moslims. Hij dikt deze nog eens aan door voornamelijk schokkend beeldmateriaal te gebruiken, wat men in de mainstream media normaal niet te zien krijgt. Één van de hoofdpunten in de film gaat over de behandeling van vrouwen in de Islam en Wilders suggereert dat de agressie van de moslimman, zoals hij deze dan ziet, verhaald kan worden op hun religie.

Moslims en moslima’s
Moslimmannen worden dus vooral als haatzaaidende priesters of makke volgelingen weergegeven en vaak als een niet te identificeren grote meute. Moslima’s zijn óf onderdrukt, óf brainwashen kleine kinderen óf zijn zelf radicaal en extemistisch en dragen altijd een hoofddoek of een nikaab, altijd een zwarte. Vooral als Wilders wil aangeven hoe Nederland zal veranderen onder het juk van de Islam, komt de hoofdoek – als sterk visueel symbol van de Islam en het anders zijn – steeds naar voren. Niet-moslimvrouwen komen af en toe voor, maar dan alleen als hulpverleners of slachtoffer, zoals na de aanslag op de Twin Towers in New York.  Niet-moslimmannen zijn uitsluitend slachtoffer. Zo zien (en horen) we Theo van Gogh, we zien de Amerikaanse journalist Daniel Pearl samen met zijn gijzelnemers en horen wij zijn executie en doodskreten.

Wilders als verlosser
We zien Wilders zelf twee keer, beide keren op de voorpagina van De Telegraaf, waar hij als ridder van het vrije woord en verlosser van Nederland in de ban van de Islam zelf met de dood bedreigd wordt. Wilders treedt op in een dubbele rol, dat van slachtoffer en van held, de redder, verlosser. Dit is natuurlijk niets nieuws en zeker niet om dit te verbinden aan de zogenaamde verlossing en emancipatie van de zogeziene onderdrukte vrouw in de Islam.

Wel of niet verbieden?
Een rapport van de Nederlands Nieuwsmonitor geeft aan dat het publieke debat in Nederland zich niet bezig hield met het bespreken van Islam, maar zich meer richtte op het wel of niet verbieden van de film, dit vooral voordat de film op het internet verscheen. In deze berichtgeving werd er voornamelijk gebruik gemaakt van elitaire bronnen en weinig reacties komen van burgers, laat staan jonge burgers. Vlak na het verschijnen van de film is een jong internationaal publiek (voornamlijk afkomstig uit Nederland, Groot Britannië en Amerika) begonnen met het uploaden van reactie video’s op YouTube. In ons project hebben wij systematisch 1413 van die video’s geselecteerd, waarvan de meeste van rondom dezelfde tijd als de film zijn.

Youtube als discussieplatform
Wij hebben vooral interesse in de manier waarop YouTube deze jonge stemmen die zelden in de mainstream media gehoord worden een platform biedt. Op het moment analyseren we vooral de video’s die gemaakt zijn door vrouwen. Tussen februari en mei 2008 zijn dat er 65, gemaakt door 48 verschillende posters. Één filmpje, gemaakt in twee delen (deel 1 en deel 2) valt vooral op, aan de ene kant omdat het zo vaak voorkomt, maar vooral omdat alle uploaders Egyptisch zijn. In deel 1 proberen deze meisjes vooral het misplaatste gebruik van verschillende sura’s in Fitna recht te trekken en in deel 2 geven ze voornamelijk aan hoe zij de behandeling van Moslims ter wereld zien met veel nadruk op Irak en Palestina en gebruiken zelf ook gruwelijk beeldmateriaal. Ook gaan ze op een nette en enthousiaste manier om met commentaar dat ze op hun filmpjes krijgen.

Niet echt gezellig
Als social network site, zoals wij dat zien met de reacties omtrent Fitna, is YouTube niet echt een gezellige plek. Veel commentaar is heel kort, veelal agressief en beledigingen over de Islam vliegen je om de oren. De YouTube channels van sommige van deze Egyptische meisjes echter zijn dus duidelijk anders en zij creëren hiermee een ruimte waar Moslims en niet Moslims met elkaar in discussie kunnen gaan.

Één van de dingen die ons bezighoudt in dit project is om niet alleen in te gaan op hoe mensen die veelal onzichtbaar en hoorbaar zijn in de mainstream een stem kunnen krijgen, maar vooral hoe er naar deze stem geluisterd kan worden. Het is juist dit luisteren wat van fundamenteel belang is hier en de basis vormt voor het mogelijke veranderen van denkbeelden.

Farida Vis is Research Associate in Media en Religie aan Loughborough University, in Groot Britannië. Zij werkt aan een project onder leiding van Liesbet van Zoonen wat zich richt op reacties die de film Fitna, gemaakt door Geert Wilders, op YouTube teweeg hebben gebracht. Het project analyseert voornamelijk hoe jongeren hun religieuze en publieke identiteit op de site uitdrukken.

Website: http://www.lboro.ac.uk/departments/ss/research/FITNA/index.html