Reactie op “Digitale Arabieren: Arabieren en moslims in Westerse films” van Frank Bosman.

Ook ik heb de documentaire Reel Bad Arabs van dr. Jack Shaheen gezien. Het is een goed gedocumenteerde analyse van moslims en Arabieren in speelfilms uit Hollywood, maar ik vind hem minder wél overwogen in zijn conclusies.

Want je kunt geen moreel appèl doen op Hollywood…

En dat is precies wat Shaheen lijkt te doen. Vanuit de constatering dat moslims regelmatig als subhumans worden neergezet, stelt hij dat het moreel onaanvaardbaar is om mensen te demoniseren. Hollywood zou Arabieren menselijker moeten filmen met als goed gevolg dat het stereotype beeld van moslims langzamerhand afneemt. Verwart Shaheen hier niet een meer algemeen op te vatten stereotypering met zorgelijke islamofobie? Narratieve film, voornamelijk de klassieke Hollywood film die zeker ook Shaheen analyseert, is gebouwd op stereotype beelden. Zoals de typische Ierse politieagent die zijn rondje maakt, de zwarte slaaf, de Joodse huisbaas en de grappende serveerster. Islamofobie te weer stellen is niet een kwestie van stereotypen willen negeren.

… en toch kan je wel degelijk iets tegen stereotypering doen.

En dat is je kijkers confronteren door het nog eens lekker dik aan te zetten. Hollywood (wie en wat je daaraan ook toeschrijft) is daarin niet aan zet. Hoewel hierbij de nieuwe trend in filmland genoemd moet worden die de onoplosbaarheid van tegenstellingen verfilmd (zoals in Kingdom of Heaven, Munich en Syriana, alledrie uit 2005). Niet Hollywood, maar moslims zijn zelf aan zet. Dat dachten ook enkele Arab American Stand Up Comedians. Ahmed Ahmed: “We can’t define who we are on a serious note, because nobody will listen. So the only way to do it is to be funny about it.” Een collega van deze Ahmed Ahmed (die ook even in de documentaire van Shaheen aan het woord is), is Tissa Hami. Zij besloot destijds na de aanslagen van 9-11 vrijwel meteen dat ze haar baan moest opzeggen om zich geheel toe te leggen op Stand Up Comedian shows.

Zoals Obama vorig jaar in Cario zei dat “to fight against negative stereotypes of Islam wherever they appear” een verantwoordelijkheid van hem als president is. Zo is het een verantwoordelijkheid van een ieder ander. Daarin is weinig scherper confronterend dan een goede grap, die wijst op wat je te lang nog serieus hebt gedacht. Tissa Hami maakt op haar website http://www.tissahami.com/ duidelijk dat mensen die haar shows afkeuren, worden gegijzeld. Is film – net als cabaret – niet hét medium bij uitstek dat kijker er op wil wijzen om het leven niet altijd te serieus te nemen?

Joël Friso

Als fenomeen is gamen daarom een bij uitstek interessant terrein voor de socioloog en antropoloog, zegt de Tsjechische wetenschapper Vit Sisler. Met hun levensechte 3D-omgeving en complexe verhaalstructuur bieden geavanceerde games veel meer dan ontspanning alleen. Omdat de gamer zelf actief betrokken is, en als het ware de hoofdrol speelt in het verhaal, is gamen een intensievere ervaring dan bijvoorbeeld het kijken van films. Tegelijkertijd is de gamer gebonden aan de spelomgeving en de opties die hij als speler heeft.

Dit roept interessante vragen op. Want wat is de invloed van intensief gamen? Hoe beïnvloedt het de speler, wat zijn zijn ervaringen en hoe beïnvloeden deze zijn gedrag? Games zijn producten van de cultuur maar hebben ook invloed op de cultuur. Op welke manier ontwikkelt de game-industrie zich en welke beeldvorming bestaat er in games?

Sisler’s eigen onderzoek richt zich onder andere op de beeldvorming van Arabische culturen en de islam binnen de games die in het Midden-Oosten gespeeld worden.

De Westerse game-industrie domineert de markt en in het Midden-Oosten worden dan ook veel in het Westen geproduceerde games gespeeld. Dit betekent dat gamers geconfronteerd worden met de religieuze en etnische stereotypen die kenmerkend zijn voor de Westerse beeldvorming van het Midden-Oosten.

Zo zijn er avonturengames die zich in een sprookjesachtige omgeving afspelen die sterk doet denken aan de vertellingen van Duizend-en-één-acht. De gamer moet dan bijvoorbeeld in een omgeving met bazaars, harems en buikdanseressen, een ontvoerde prinses redden uit de handen van een donkere schurk met een grote zwarte snor.

Daarnaast zijn er actiongames die gebaseerd zijn op bestaande of fictieve conflicten in het Midden-Oosten. Deze spelen kunnen alleen vanuit de positie van het Westen gespeeld worden. Je kunt je het vervreemdende effect voorstellen wanneer je bijvoorbeeld als  Iraanse gamer bezig bent om Teheran te bombarderen en in de rol van Amerikaan de Arabische vijand, steevast afgebeeld als fundamentalist of terrorist, te bestrijden.

De Arabische game-industrie staat ondertussen niet stil en reageert met het op de markt brengen van Arabische versies van deze Westerse actiongames. Deze games volgen hetzelfde procédé. Alleen de kant van het Midden-Oosten kan gespeeld worden, en nu is het de Arabische held die de stereotiep weergegeven Amerikaanse of Israëlische schurk bestrijdt.

Sisler merkt op dat er de laatste tijd wel een ontwikkeling gaande is. Minder stereotype games, zoals de Civilization-serie van de Canadees game-developer Sid Meier die vanuit de positie van alle partijen gespeeld kunnen worden, waren lange tijd een uitzondering. Westerse game-developers zien echter langzamerhand in dat om de markt in het Midden-Oosten te kunnen blijven bereiken het noodzakelijk is de games in een meer realistische vorm te gieten. Ook in het Midden-Oosten worden games meer en meer voor onderwijsdoeleinden gebruikt en het is inmiddels bekend dat de vorming van religieuze identiteit door dit soort spelen beïnvloed kan worden.

Stereotypering en versimpeling is een bekend verschijnsel in de media. Games worden echter nog te weinig kritisch bekeken en hun invloed wordt onderschat, aldus Sisler. Met zijn onderzoek pleit hij ervoor de gamecultuur serieus te nemen en zet hij deze op de wetenschappelijke kaart.

Anneke Klein

Afbeeldingen
Prince of Persia(Broderbund, 1989)
Full Spectrum Warrior (THQ, Inc. 2004)

Meer over het werk van Vit Sisler
Digital Islam

Moslims en moslima’s
Moslimmannen worden dus vooral als haatzaaidende priesters of makke volgelingen weergegeven en vaak als een niet te identificeren grote meute. Moslima’s zijn óf onderdrukt, óf brainwashen kleine kinderen óf zijn zelf radicaal en extemistisch en dragen altijd een hoofddoek of een nikaab, altijd een zwarte. Vooral als Wilders wil aangeven hoe Nederland zal veranderen onder het juk van de Islam, komt de hoofdoek – als sterk visueel symbol van de Islam en het anders zijn – steeds naar voren. Niet-moslimvrouwen komen af en toe voor, maar dan alleen als hulpverleners of slachtoffer, zoals na de aanslag op de Twin Towers in New York.  Niet-moslimmannen zijn uitsluitend slachtoffer. Zo zien (en horen) we Theo van Gogh, we zien de Amerikaanse journalist Daniel Pearl samen met zijn gijzelnemers en horen wij zijn executie en doodskreten.

Wilders als verlosser
We zien Wilders zelf twee keer, beide keren op de voorpagina van De Telegraaf, waar hij als ridder van het vrije woord en verlosser van Nederland in de ban van de Islam zelf met de dood bedreigd wordt. Wilders treedt op in een dubbele rol, dat van slachtoffer en van held, de redder, verlosser. Dit is natuurlijk niets nieuws en zeker niet om dit te verbinden aan de zogenaamde verlossing en emancipatie van de zogeziene onderdrukte vrouw in de Islam.

Wel of niet verbieden?
Een rapport van de Nederlands Nieuwsmonitor geeft aan dat het publieke debat in Nederland zich niet bezig hield met het bespreken van Islam, maar zich meer richtte op het wel of niet verbieden van de film, dit vooral voordat de film op het internet verscheen. In deze berichtgeving werd er voornamelijk gebruik gemaakt van elitaire bronnen en weinig reacties komen van burgers, laat staan jonge burgers. Vlak na het verschijnen van de film is een jong internationaal publiek (voornamlijk afkomstig uit Nederland, Groot Britannië en Amerika) begonnen met het uploaden van reactie video’s op YouTube. In ons project hebben wij systematisch 1413 van die video’s geselecteerd, waarvan de meeste van rondom dezelfde tijd als de film zijn.

Youtube als discussieplatform
Wij hebben vooral interesse in de manier waarop YouTube deze jonge stemmen die zelden in de mainstream media gehoord worden een platform biedt. Op het moment analyseren we vooral de video’s die gemaakt zijn door vrouwen. Tussen februari en mei 2008 zijn dat er 65, gemaakt door 48 verschillende posters. Één filmpje, gemaakt in twee delen (deel 1 en deel 2) valt vooral op, aan de ene kant omdat het zo vaak voorkomt, maar vooral omdat alle uploaders Egyptisch zijn. In deel 1 proberen deze meisjes vooral het misplaatste gebruik van verschillende sura’s in Fitna recht te trekken en in deel 2 geven ze voornamelijk aan hoe zij de behandeling van Moslims ter wereld zien met veel nadruk op Irak en Palestina en gebruiken zelf ook gruwelijk beeldmateriaal. Ook gaan ze op een nette en enthousiaste manier om met commentaar dat ze op hun filmpjes krijgen.

Niet echt gezellig
Als social network site, zoals wij dat zien met de reacties omtrent Fitna, is YouTube niet echt een gezellige plek. Veel commentaar is heel kort, veelal agressief en beledigingen over de Islam vliegen je om de oren. De YouTube channels van sommige van deze Egyptische meisjes echter zijn dus duidelijk anders en zij creëren hiermee een ruimte waar Moslims en niet Moslims met elkaar in discussie kunnen gaan.

Één van de dingen die ons bezighoudt in dit project is om niet alleen in te gaan op hoe mensen die veelal onzichtbaar en hoorbaar zijn in de mainstream een stem kunnen krijgen, maar vooral hoe er naar deze stem geluisterd kan worden. Het is juist dit luisteren wat van fundamenteel belang is hier en de basis vormt voor het mogelijke veranderen van denkbeelden.

Farida Vis is Research Associate in Media en Religie aan Loughborough University, in Groot Britannië. Zij werkt aan een project onder leiding van Liesbet van Zoonen wat zich richt op reacties die de film Fitna, gemaakt door Geert Wilders, op YouTube teweeg hebben gebracht. Het project analyseert voornamelijk hoe jongeren hun religieuze en publieke identiteit op de site uitdrukken.

Website: http://www.lboro.ac.uk/departments/ss/research/FITNA/index.html

Zijn SGP-jongeren radicale Wilders-fans geworden? Begin 2009 bleek uit een enquête van de jongerenafdeling van de SGP dat 16% van de achterban de Islamstandpunten van de PVV onderschrijft . Vier procent zou op de PVV gaan stemmen, eenderde van de SGP-jongeren vindt dat de PVV de christelijke cultuur beschermt.

Fractiemedewerker Diederik van Dijk van de SGP begreep weinig van de populariteit van Wilders onder zijn jonge achterban. Van Dijk in het Reformatorisch Dagblad: ‘In onze kring bestaat geen of weinig sympathie voor minister Plasterk. Wel voor Wilders. Terwijl ze allebei putten uit dezelfde seculiere bron die op geen enkele manier wordt gevoed door het Woord van onze goede God’.

Voor SGP-jongeren is stemmen op de PVV een optie geworden. Met hun keuze om op een seculiere partij te stemmen, laten jongeren zien dat ze anders doen en denken dan de groep voorschrijft. De controle en invloed van de reformatorische zuil lijkt minder te worden. SGP-jongeren laten hun eigen stem horen.

De stem is in de Westerse taal en geschiedenis sterk verbonden met je identiteit. Met de stem laten we zien wie we zijn en waar we voor staan. Niet alleen persoonlijk, ook politiek. Elke meerderjarige burger in Nederland heeft stemrecht. En elke stem telt gelijk mee: one man, one vote.

De Griekse filosoof Aristoteles (384 – 322 v. Chr.) omschrijft in Politica de mens als een politiek dier dat gericht is op het samenleven met anderen. Anders dan dieren, zegt Aristoteles kunnen mensen met hun stem ook spreken. De stem is er niet alleen geluiden van pijn en genot te laten horen. Mensen kunnen rechtvaardig zijn doordat ze met hun stem het juiste en het onjuiste kunnen benoemen.

De stem is ook een medium. In Understanding Media (1964) beschrijft de Canadese mediawetenschapper Marshall McLuhan (1911- 1980) de invloed van media op hoe wij denken, handelen en de wereld om ons heen ervaren.Volgens McLuhan zijn de stem en het spreken de eerste uitbreidingen – extensies – van ons lichaam. We leven inmiddels niet meer in de orale cultuur, waar de stem en het oor het meest belangrijk zijn. Via de schriftcultuur zijn we volgens McLuhan nu aangekomen in de tijd van elektronische media. Door media als televisie, radio en telefonie worden al onze zintuigen verlengt.

In 2010 zijn nieuwsmedia en internet de extensies van onze persoonlijke en politieke stem geworden. In weblogs, op fora, sociale netwerken en Twitter laten we horen wat we doen en vinden, en daarmee wie we zijn. De SGP-jongeren lieten hun stem horen via een enquête. Kranten en tijdschriften maakten er voor iedereen hoorbaar nieuws van.

Niet alleen de jongeren van de SGP laten hun stem horen. Eind januari 2010 is een ‘strategisch beraad’ opgericht van orthodox-christelijke leiders afkomstig uit de politiek, onderwijs en maatschappelijke organisaties3. Doel is om het orthodox-christelijke gedachtegoed beter te presenteren in de media en zo als reformatorische zuil duidelijker aanwezig te zijn in de samenleving. De vraag is of dit gaat werken. Het door elkaar praten is al begonnen.

Levien Nordeman

Bronnen
Aristoteles – Politica
Marshall McLuhan – Understanding Media (1964)

Citaten

http://www.elsevier.nl/web/10220944/Nieuws/Politiek/Geert-Wilders-in-trek-bij-SGP-jongeren.htm

http://www.refdag.nl/artikel/…/Actie+SGPStatenlid+Klein+funest.htm

http://www.refdag.nl/…/Refokring+krijgt+strategisch+panel.html