Deze nadruk op zelfrepresentatie geschiedt ook door het opnemen van films van anderen op een eigen youtube-kanaal met of zonder commentaar erbij. Op deze manier bereikt de culturele en religieuze diversiteit van de wereld onze huiskamer. Het is echter geen feest van de diversiteit. Allereerst komt deze diversiteit tot ons in een standaardvorm: een nadruk op het visuele, korte filmpjes met een krachtige, puntige boodschap. Weliswaar biedt Youtube de mogelijkheid voor individuele moslims om zich te verbinden met de boodschap van de islam en met moslims wereldwijd bijvoorbeeld door het doorsturen van filmpjes waardoor men ‘geraakt’ is, Youtube is echter ook een arena waarin theologische en politieke onenigheden worden uitgevochten zoals de volgende video ons leert:

http://www.youtube.com/watch?v=cqbBMw2kixI

Hier reageert gebruiker Alwasatiyah op IbrahimIbnMohammed die de woorden Sheich ar-Raddaadi zou hebben opgenomen en op internet verspreid zou hebben onder de titel ‘Zij zijn de mensen van Fitnah’ (Fitnah, in dit geval gezien als strijd, chaos en verdeeldheid onder moslims).

Het is dus wat te simpel om te stellen dat internet in het algemeen en Youtube in het bijzonder leidt tot vorming van nieuwe online gemeenschappen en netwerken; het leidt net zo goed tot fragmentering van categorieën gebruikers zelfs, of misschien wel juist, in het geval van groepen moslims die claimen zich te baseren op de eerste generatie moslims, ook wel salafisten genoemd. Tegelijkertijd laat dat wel zien dat Youtube meer is dan een exhibitionistisch en narcistisch gebruik van beelden; het gaat ook om uitwisseling van ideeën en ervaringen. Dit leidt tot opvallende creaties bijvoorbeeld in het geval van anasheed: islamitische a-capella liederen.

Anashid zijn traditioneel in het Arabisch. Zeer recent zijn Nederlandstalige anasheeds van Abou Hafs die een politieke en spirituele boodschap combineren met anasheed die beinvloed is door hiphop muziek. Eén van de eerste was het Kind van Nablus, gevolgd door onder meer Het Paradijs:

http://www.youtube.com/watch?v=CpijTfKJGpo

Het Paradijs… combineert een spirituele boodschap (het zijn van een vreemdeling – Ghuraba – in de wereld en standvastig zijn als moslim tegen alle onrecht in) met de Nederlandse politieke situatie (met een fragment van Geert Wilders). Een anasheed van Abou Hafs en Abou Anass in het Nederlands en Arabisch, heeft vooral een spirituele boodschap over de vergankelijkheid en de verleidingen van het leven:

http://www.youtube.com/watch?v=mDTi20ep4AE

Het gebruik van de Nederlandse taal in anasheed is niet onomstreden. Voor sommige moslims is dit geen ‘echte’ nashid en weer voor anderen is het een aantasting van de islamitische boodschap die in het Arabisch hoort te zijn voor hen.

Of mensen nu ook daadwerkelijk spiritueel en/of politiek gemobiliseerd worden is niet te zeggen. Het is ook nog maar de vraag of dit daadwerkelijk de bedoeling is. Erving Goffman wees er al op dat alle vormen van sociale interactie in zekere zin rollenspellen zijn en dat identiteit tot stand komt in sociale interactie. De vraag is namelijk wat het publiek is waar mensen zich op richten. Zijn dat gelijkgestemden, andersdenkenden (moslims met andere opvattingen of niet-moslims) of weer anderen? Mensen maken namelijk niet gewoon filmpjes, of sturen deze ‘gewoon’ door, maar doen dat voor een bepaald publiek. Misschien gaat het daarbij niet zozeer om een rollenspel dat erop gericht is om anderen te overtuigen (hoewel dat ook wel speelt), maar is het vooral een reflexief rollenspel waarbij een Youtube gebruiker rekening houdt met mogelijke gewenste en ongewenste reacties van het publiek terwijl hij zich afvraagt wat een bepaald filmpje precies voor hem of haarzelf betekent. Ook dergelijke filmpjes zijn dan vormen van zelfrepresentatie, maar dan in dialoog met een beoogd publiek.

Soms worden echter duidelijk moslims aangesproken zoals in het volgende filmpje van Ummahfilms – Haram Police. Ummahfilms maakt komische filmpjes over (onder meer) de misstanden die zij zien onder moslims. Ook in Nederland genieten zij enige populariteit.

http://www.youtube.com/watch?v=b4Q1vHQxsss

Deze video’s zo valt te beluisteren zijn ‘reminders’ en proberen mensen terug te brengen naar waar het ook al weer om ging. Het gaat er niet om mensen te bekeren of onder druk te zetten, maar een veel lichtere vorm van vermaning door middel van humor. Want dat vergeten we nog wel eens wanneer het gaat om islam en moslims.

Martijn de Koning